Het begon als een gewone evaluatie. Een team zat rond de tafel, met koffie, papieren en een paar vellen aan de muur. De vraag was overzichtelijk: wat ging goed, wat ging niet goed, wat vraagt aandacht? Eerst kwamen de bekende punten. De werkdruk was hoog geweest. Afspraken waren niet altijd nagekomen. Rollen waren onduidelijk gebleven. Sommige mensen hadden veel opgevangen, anderen waren minder zichtbaar geweest. Er was irritatie, vermoeidheid en ook teleurstelling. Alles wat gezegd werd, klopte. En toch raakte het nog niet aan de kern.
Tot iemand zei: “Ik weet soms niet meer waarvoor ik het allemaal doe.” Daar werd het stil van. Niet omdat het een harde uitspraak was, maar juist omdat zij zo eenvoudig werd gezegd. Alsof iemand niet klaagde, maar iets aanwees wat al langer in de ruimte aanwezig was. Vanaf dat moment ging de evaluatie niet meer alleen over samenwerking. Zij raakte aan het bestaansrecht van het team.
Een team raakt niet uitgeput omdat er veel gegeven wordt, maar wanneer niet meer helder is waaraan dat geven dienstbaar is.
In ieder wezenlijk team wordt veel gegeven. Mensen zetten een stap extra omdat het werk ertoe doet. Ze vangen iets op omdat een collega het zwaar heeft. Ze blijven langer omdat een cliënt, klant, leerling of bewoner niet mag merken dat het intern schuurt. Dat geven is niet het probleem. Het probleem ontstaat wanneer niet meer helder is waaraan dat geven dienstbaar is. De één geeft aan de klant. De ander aan de planning. Iemand geeft aan de harmonie, omdat spanning het team uit elkaar kan trekken. Een ander geeft aan het management, omdat er verantwoord moet worden. Weer iemand geeft aan de geschiedenis van het team: zo doen wij dat hier nu eenmaal. Iedereen geeft, maar niet meer aan hetzelfde.
Iedereen geeft, maar niet meer aan hetzelfde.
Bestaansrecht teams en de balans van geven en nemen
Dan raakt geven en nemen uit balans. Niet alleen omdat de taken ongelijk verdeeld zijn, maar omdat de gezamenlijke richting vervaagt. Het team werkt hard, maar de stroom raakt verdeeld. Er wordt veel bewogen, maar niet alles beweegt nog naar de bedoeling toe. Bestaansrecht is geen missie op papier; het leeft in de dagelijkse uitwisseling tussen wat een team ontvangt en wat het doorgeeft. Het wordt zichtbaar in de vraag of de energie die mensen investeren nog verbonden is met waarvoor het team er werkelijk is.
Wanneer die verbinding sterk is, kan een team veel dragen. Dan voelt extra inzet niet meteen als verlies. Dan weten mensen waaraan zij geven. Dan kan begrenzen zelfs een vorm van trouw zijn: niet aan alles, maar aan de bedoeling. Wanneer die verbinding zwakker wordt, verandert dezelfde inzet van kleur. Wat eerst betrokkenheid was, wordt belasting. Wat eerst flexibiliteit was, wordt beschikbaarheid zonder einde. Wat eerst collegialiteit was, wordt compenseren. Op de bovenstroom lijkt dat een samenwerkingsprobleem. In de onderstroom vraagt het team iets anders: herinner ons eraan waarvoor wij bestaan.
In de onderstroom vraagt het team iets anders: herinner ons eraan waarvoor wij bestaan.
Daar hoeft een leider niet direct een antwoord op te geven. Misschien is dat juist de valkuil. Te snel samenvatten. Te snel oplossen. Te snel nieuwe afspraken maken. Soms is het meest leidende wat een leider kan doen: blijven bij wat zichtbaar wordt. Waar geven wij eigenlijk aan? Wat houden wij in stand? Wat vraagt werkelijk onze trouw? En wat geven wij misschien nog uit gewoonte, schuld of oude loyaliteit?
Wanneer een team die vragen durft te stellen, ontstaat er ruimte. Niet omdat alles meteen lichter wordt, maar omdat het geven weer richting krijgt. Dan kunnen afspraken opnieuw worden gemaakt vanuit bestaansrecht, niet alleen vanuit druk. Dan wordt ontvangen geen zwakte, maar onderdeel van een gezonde stroom. Dan wordt begrenzen geen onwil, maar helderheid.
Misschien is dat de diepere waarde van een goede evaluatie. Niet dat alles wordt opgelost, maar dat zichtbaar wordt waar een team zichzelf is kwijtgeraakt in het geven. En waar het opnieuw kan gaan geven aan dat waarvoor het werkelijk bestaat.
Reflectievraag
Waar in jouw team wordt veel gegeven, maar is niet meer helder waaraan dat geven werkelijk dienstbaar is?
Neem contact met me op voor een eerste kennismaking (mail@bennorijpkema.nl) of plan direct een korte telefonische kennismaking in mijn agenda. Samen kijken we naar jouw vraagstuk en hoe ik je kan ondersteunen hierin.
Benno Rijpkema
Klankbord voor leiders | Facilitator van transformatie