Het einde van het darwinistische tijdperk

De grootste denkfout van de afgelopen anderhalve eeuw is dat we succes zijn gaan definiëren als ‘de beste zijn’. We hebben onze maatschappij, economie en organisaties gebouwd op een fundament van competitie en individuele superioriteit. Maar dit fundament is gebaseerd op een fabeltje.

De grootste denkfout van de afgelopen anderhalve eeuw is dat we succes zijn gaan definiëren als ‘de beste zijn’.

De grote misinterpretatie

Het is tijd om de geschiedenis recht te zetten: Charles Darwin heeft de kern van zijn theorie geleend van zijn goede vriend Alfred Russel Wallace, maar hij interpreteerde het verkeerd. Waar Wallace zag hoe systemen zichzelf in balans houden door eliminatie van de zwakste, maakte Darwin er een actieve race naar de top van: survival of the fittest. De rest van de wereld nam dit klakkeloos over en maakte er ‘het recht van de sterkste’ van. Een fatale fout die heeft geleid tot een maatschappij waarin de angst om ‘niet goed genoeg’ te zijn regeert.

De wet van de 100 impala’s

De natuur werkt in werkelijkheid veel nuchterder. Kijk naar een groep van 100 impala’s op de savanne. Om te overleven hoeft een impala niet de allersnelste te zijn. Hij hoeft geen gouden medaille te winnen. Het natuurlijke principe is simpel: alleen de zwakste overleeft het niet.

In een gezonde populatie is ‘voldoende’ de norm. De natuur filtert aan de onderkant, ze bekroont niet de bovenkant. Dit inzicht haalt de giftige druk van de ketel. We hoeven niet constant boven de rest uit te stijgen; we moeten simpelweg functioneren binnen het geheel en zorgen dat we de aansluiting niet verliezen.

De roedel als bewijs

Kijk naar hoe een roedel wolven zich werkelijk verplaatst. De natuurlijke hiërarchie is exact het tegenovergestelde van ons moderne managementdenken:

1. De voorsten: Dit zijn de oudste of de zwakste leden. Zij bepalen het tempo. De roedel past zich aan hen aan, zodat er aan de onderkant niemand uitvalt. Het risico van de ‘zwakste impala’ wordt hiermee collectief geëlimineerd.
2. De kern: De sterke, vitale wolven vormen de flanken en de fysieke bescherming.
3. De leider: De alfawolf loopt helemaal achteraan. Hij loopt daar niet om te domineren, maar om het overzicht te houden. Hij bewaakt de verbinding en zorgt dat niemand achterblijft.

De onoverwinnelijke groep

Een roofdier is niet op zoek naar een gevecht met een fitte tegenstander; hij zoekt naar isolatie. Hij zoekt het individu dat de verbinding met de groep is verloren. Wanneer een groep echt verbonden is, zoals deze roedel, durft geen enkel roofdier het aan. De collectieve aanwezigheid van een kudde die als één organisme beweegt, is een onneembare vesting. In die verbinding wordt individuele zwakte irrelevant, omdat de groep de veiligheid garandeert.

De collectieve aanwezigheid van een kudde die als één organisme beweegt, is een onneembare vesting.

Terug naar de menselijke maat

We mogen het darwinistische tijdperk achter ons laten. De bullshit dat alleen de beste succesvol zijn, heeft gezorgd voor burn-outs, eenzaamheid en systemen die de menselijke maat zijn verloren.

De weg vooruit ligt niet in nog harder rennen om de ‘fittest‘ te blijven. De weg vooruit ligt in de terugkeer naar de wet van de roedel: zorg dat de verbinding zo sterk is dat niemand de zwakste schakel hoeft te zijn. Als we de onderlinge verbondenheid herstellen en de leider weer achteraan durft te lopen om het geheel te dienen, verdwijnt de macht van het roofdier vanzelf.

Het is tijd voor een systeem dat niet langer draait om wie er wint, maar om wie erbij hoort. We zijn uiteindelijk allemaal onderdeel van die ene mensheid. En de mensheid is onlosmakelijk onderdeel van de natuur.

Benno Rijpkema
Klankbord voor bestuurders, leiders en directies · Bezielde transformatie in leiderschap en organisatie