Veel leiders kijken vooral vooruit.
Ze maken plannen.
Ze werken met doelen, schema’s en scenario’s.

Dat wordt vaak gezien als goed leiderschap.
Als visie.
Als verantwoordelijkheid.

Maar laten we eerlijk zijn.

In 99 van de 100 gevallen komt deze drang om te plannen en te controleren
niet voort uit visie,
maar uit angst.

Angst zie je niet, controle wel

Angst laat zich zelden openlijk zien in organisaties.
Ze verschijnt niet als twijfel of onzekerheid.
Ze verschijnt als daadkracht.

Je ziet het in:

• alles vooraf willen vastleggen
• risico’s willen uitsluiten
• grip willen houden op mensen en processen
• de toekomst “maakbaar” willen maken

Plannen geven dan rust.
Structuren geven houvast.

Onder dit gedrag zit vaak één overtuiging:
als ik het niet kan overzien, wordt het onveilig.

De druk van voorspelbaarheid en aandeelhouders

Deze angst staat niet op zichzelf.

Leiders voelen ook druk om voorspelbaarheid te leveren.

Aan aandeelhouders.
Aan toezichthouders.
Aan financiers.

Er worden garanties verwacht:

• stabiele groei
• voorspelbare cijfers
• beheersbare risico’s
• duidelijke toekomstplannen

De boodschap is vaak impliciet, maar duidelijk:

laat zien dat je het onder controle hebt.

En dus wordt de toekomst dichtgetimmerd.

Niet omdat iemand echt gelooft dat alles voorspelbaar is,
maar omdat onzekerheid niet acceptabel voelt.

Wat hier werkelijk onder zit

Ook dit komt zelden voort uit visie.
Het komt voort uit angst.

Angst om:

• vertrouwen te verliezen
• afgerekend te worden
• kwetsbaar te lijken
• toe te geven dat niet alles te sturen is

Plannen worden dan een belofte.
Cijfers worden geruststelling.
Scenario’s worden een manier om twijfel te verbergen.

Het verhaal beschermt de leider tegen het voelen,
niet de organisatie tegen risico’s.

Waar dit mechanisme ontstaat

Dit patroon ontstaat niet in de bestuurskamer.
Het ontstaat veel eerder.

Vaak al in de eerste zeven levensjaren.

Een kind leert in die fase iets fundamenteels:
is de wereld veilig of onvoorspelbaar?

In een omgeving waar:

• spanning voelbaar was
• emoties wisselden
• rust niet vanzelfsprekend was

leert een kind alert te zijn.

Niet bewust.
Maar automatisch.

Het kind dat leert vooruitkijken

Zo’n kind leert:

• stemmingen aanvoelen
• vooruitdenken
• risico’s vermijden
• situaties controleren

Vooruitkijken wordt een manier om veilig te blijven.

Er ontstaat een overtuiging:
als ik kan voorspellen wat er gebeurt, kan ik me staande houden.

Dat kind groeit op.
Wordt verantwoordelijk.
Wordt bekwaam.
Wordt leider.

Maar het oude mechanisme reist mee.

Wat dit doet met organisaties

Wat ooit bescherming was,
wordt later controle.

De leider die:

• alles wil plannen
• snel invult
• weinig ruimte laat
• moeite heeft met niet-weten

De organisatie wordt onbewust gebruikt
om innerlijke onrust te reguleren.

Plannen worden geruststelling.
Controle wordt rust.

Wanneer het begint te knellen

In een complexe wereld werkt dit steeds minder.

Teams voelen feilloos aan:
dit gaat niet over richting,
dit gaat over angst om het niet te weten.

Je ziet dan:

• minder initiatief
• afwachtend gedrag
• verlies van eigenaarschap
• energie die wegloopt

Niet omdat mensen niet willen,
maar omdat er weinig ruimte is.

Volwassen leiderschap

De toekomst is niet te garanderen.
Niet aan aandeelhouders.
Niet aan toezichthouders.
Niet aan medewerkers.

Wat wél mogelijk is:

• eerlijk (bezield) leiderschap
• aanwezigheid in het heden
• zeggen wat je weet én wat je nog niet weet
• verantwoordelijkheid zonder schijnzekerheid

Plannen blijven belangrijk.
Maar ze zijn hulpmiddel, geen houvast.

Angst verdwijnt niet.
Maar zij hoeft niet meer te sturen.

Tot slot

Organisaties groeien niet door alles vast te zetten.
Ze groeien door leiders die het heden durven dragen
zonder de toekomst dicht te timmeren.

Dat vraagt geen betere plannen.
Wel volwassenheid.

Strategisch vertraaggesprek

Merk je dat plannen vooral bedoeld zijn om rust te brengen?
En dat de echte vragen niet meer worden gesteld?

Dan nodig ik je uit voor een strategisch vertraaggesprek.
Geen intake.
Geen traject.
Wel helderheid over wat er werkelijk speelt.

Soms is vertragen de meest strategische zet.

Mail (mail@bennorijpkema.nl) of bel me (06-51311019) voor het maken van een afspraak.